ΑΠΡΙΛΙΟΣΑπό το λατινικό aperio =ανοίγω, γιατί τότε
ανοίγουν-ανθίζουν τα λουλούδια. Είναι ο 4ος μήνας του Γρηγοριανού (νέου) και
του Ιουλιανού (παλαιού) ημερολόγιου και ο 2ος του ρωμαϊκού, κοινώς Απρίλης.
Ήταν αφιερωμένος στην Αφροδίτη. Θεωρείται ο μήνας της άνοιξης. Τότε οι βοσκοί
αφήνουν τα χειμαδιά και ανεβαίνουν στα βουνά. Οι βροχές του θεωρούνται
ευεργετικές. Μερικά παρατσούκλια του είναι: Γρίλλης (=γκρινιάρης),
Τιναχτοκοφινίδης (τίναζαν τα κοφίνια, δηλ. τέλειωναν οι προμήθειες),
Αηγιωργίτης ή Αηγιωργάτης, Λαμπριάτης και Τριανταφυλλάς.
|
|
|
|
ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΑΠΡΙΛΙΟΥ
- Σπέρνουν ρεβίθια, φασόλια, κεχρί, καλαμπόκι, τεύτλα (από τα οποία παράγεται η ζάχαρη), πατάτες, βαμβάκι και καπνά (ανάλογα βέβαια την περιοχή).
- Θειαφίζουν τα αμπέλια.
- Κούρεμα προβάτων
ΕΘΙΜΑ - ΠΡΟΛΗΨΕΙΣ ΑΠΡΙΛΙΟΥ
«ΠΡΩΤΑΠΡΙΛΙΑ».
Αρχαίο έθιμο της δύσης, που
ήρθε στην Ελλάδα την εποχή των Σταυροφοριών, από τη Γαλλία. Κατά το έθιμο αυτό
συνηθίζουμε να λέμε μικρά αθώα ψέματα, για να πειράξουμε τους φίλους μας με
σκοπό το γέλιο. Σύμφωνα με τον Έλληνα λαογράφο Λουκάτο το έθιμο αυτό αποτελεί
ένα σκόπιμο "ξεγέλασμα των βλαπτικών δυνάμεων που θα εμπόδιζαν την όποια
παραγωγή" όπως είναι η αρχή του μήνα τόσο για τον Μάρτιο, όσο και τον
Απρίλιο υποχρεώνοντας πολλούς να λαμβάνουν διάφορα "αντίμετρα" (αλεξίκανα
μέτρα). Επίσης και ο Έλληνας λαογράφος Γ. Μέγας συμφωνεί πως η πρωταπριλιάτικη
"ψευδολογία" παραπλανά ελλοχεύουσες δυνάμεις του κακού, έτσι ώστε να
θεωρείται από τον λαό ως σημαντικός όρος μαγνητικής ενέργειας (έλξης ή
αποτροπής) για μια επικείμενη επιτυχία. Στη Σύμη τον Απρίλη ανάβουν
φωτιές και πηδώντας λένε: «Έξω ψύλλοι και κοριοί και μεγάλοι ποντικοί» . Στη Θράκη
το πρωταπριλιάτικο νερό της βροχής θεωρείται ευεργετικό για τις «θερμές»
(πυρετούς) . Στη Κύπρο δεν απλώνουν ρούχα την 1η Πέμπτη του Απρίλη
(«πρωτόπεφτο»), ούτε βγάζουν έξω από το σπίτι εργαλεία, γιατί καταστρέφεται η
καλή τύχη του σπιτιού, «αναθεμελιώνεται» .Την ημέρα αυτή δεν κάνει να σκάψει
κάποιος, γιατί «σκάφτει το λάκκο του». Τον προηγούμενο αιώνα, η τεχνολογία
βοήθησε κάποιους να ξεγελάσουν χιλιάδες άτομα την ημέρα αυτή. Για παράδειγμα
μια Αμερικάνικη
εφημερίδα δημοσίευσε ένα άρθρο (στις αρχές του 20ού αιώνα), στο οποίο
αναφερόταν ότι ο Τόμας Έντισον είχε εφεύρει μια μηχανή, η οποία
μετέτρεπε το νερό σε κρασί.
Οι μετοχές των εταιριών παρασκευής και διακίνησης οίνου, σημείωσαν κατακόρυφη
πτώση στο χρηματιστήριο. Ένα άλλο παράδειγμα μεγάλης
πρωταπριλιάτικης φάρσας, είναι αυτή του δικτύου BBC το 1957. Τότε προβλήθηκε
από το δίκτυο αυτό ένα ρεπορτάζ, στο οποίο Ιταλοί γεωργοί μάζευαν μακαρόνια
από τα δέντρα που υποτίθεται ότι τα παράγουν. Παρόμοια ρεπορτάζ συνεχίζονται
όμως μέχρι και σήμερα σχεδόν από το σύνολο των ΜΜΕ, που
τις περισσότερες φορές αγγίζουν σημαντικά θέματα οικονομίας, διασκέδασης, κ.λπ.
«ΑΝΑΠΙΑΣΜΑ». Τη Μ. Τετάρτη, οι νοικοκυρές ανάπιαναν (=ανανέωναν) το
προζύμι για το ζύμωμα του ψωμιού όλης της χρονιάς.
ΓΙΟΡΤΕΣ ΑΠΡΙΛΙΟΥ
ΣΑΒΒΑΤΟ
ΤΟΥ ΛΑΖΑΡΟΥ (Η ανάσταση του
«φίλου» του Χριστού). Συμβολίζει το φως της ανάστασης και τη σκιά της
ανθρώπινης μοίρας. Ο Λαζαρίτικος παιδικός αγερμός: Μικρά κορίτσια (σε άλλες
περιοχές και μεγάλες γυναίκες), οι ΛΑΖΑΡΙΝΕΣ, το Σάββατο του Λαζάρου, γυρνούν
από σπίτι σε σπίτι, με μια κούκλα (πάνω σε 2 ξύλα που τα δένουν σταυρωτά με
λογιών-λογιών κουρέλια, σχηματίζουν μια μεγάλη κούκλα με τα χέρια τεντωμένα στα
πλάγια, ύστερα τη ντύνουν μετά μ’ ένα μωρουδίστικο φορεματάκι κι από πάνω της
ρίχνουν ένα όμορφο χρωματιστό κεφαλομάντηλο) στο χέρι & ένα ανθοστόλιστο
καλαθάκι, φέρνοντας την είδηση της ανάστασης του Λάζαρου, τραγουδώντας: Ξύπνα
Λάζαρη κι μην κοιμάσι, τώρα μέρα σου, τώρα χαρά σου, τώρα που ‘ρθαμι στην
αφεντιά σου. Τα κουτάκια σας αβγά γιννούνι κι οι φωλίτσες σας δεν τα χουρούνι
δόσι μας κι μας να τα χαρούμι. Δόμ’ αφέντη μου λίγον νεράκι πούν’ τα χ’λάκια
μου πικρό φαρμάκι.
Στη ΧΙΟ: Ήρθεν ο Λάζαρος, ήρθαν τα Βάγια ήρθε κι η Κυριακή που
τρων’ τα ψάρια. Βάγια-Βάγια των Βαγιών (ρεφρέν) τρώνε ψάρι και κολιό και την
άλλη Κυριακή τρων’ το κόκκινο αβγό.
Εις την πόλη Βηθανία κλαίει η Μάρθα κι η Μαρία Μάρθα κλαίει τον
αδελφό της, τον γλυκό τον καρδιακό της. -Λάζαρέ μου ίντα είδες, εις τον Άδη που
επήγες; -Είδα πόνους, είδα τρόμους, είδα βάσανα και πόνους. Δώστε μου λίγο
νεράκι, να ξεπλύνω το φαρμάκι της καρδιάς μου των χειλέων και μη με ρωτάτε
πλέον. Το αυγουλάκι στο καλαθάκι και το φραγκάκι μες στο τσεπάκι. Και του
χρόνου και να ζείτε, την Ανάσταση να δείτε. Στη Θεσσαλία: Ήρθε ο Λάζαρος
ήρθαν τα Βάγια ήρθε η Κυριακή που τρων τα ψάρια σήκω Λάζαρε και
μη κοιμάσαι ήρθε η μάνα σου από την Πόλη σου σου ΄φερε χαρτί και
κομπολόι Του Λάζαρου του Λάζαρου τ΄αυγό στο καλαθάκι κι η άλλη
πόρτα καρτερεί με τον παρά στο χέρι Σαν φιλοδώρημα τυπικό, μάζευαν στο
καλαθάκι άβαφα αβγά (ή και χρήματα) για να τα βάψουν τη Μ. Πέμπτη. Στην ΚΡΗΤΗ,
Τα παιδιά γυρίζουν από σπίτι σε σπίτι, κρατώντας ένα σταυρό που έχουν φτιάξει
από καλάμια και τον έχουν στολίσει με λεμονανθούς και «μαχαιρίδες» (αγριόχορτα,
με κόκκινο λουλούδι) και λένε τον «Λάζαρο». Στη ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ, ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ και
ΘΡΑΚΗ, γυρίζουν μόνο κορίτσια. Ένα απ’ αυτά κρατά ένα κόπανο (μ’ αυτό
κοπανίζουν τα ρούχα της μπουγάδας), τυλιγμένο με χρωματιστά υφάσματα, σαν να
είναι μωρό, και τραγουδούν το Λάζαρο.
Σε
ορισμένα ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ (Σκύρος, Χίος), τα παιδιά φτιάχνουν το Λάζαρο
με μια κουτάλα, ενώ δένουν ένα ξύλο σταυρωτά πάνω στην κουτάλα, πως είναι δήθεν
τα χέρια. Ντύνουν την κουτάλα με ρουχαλάκια μωρού, τη στολίζουν με λουλούδια
και την περιφέρουν από σπίτι σε σπίτι. Το ένα παιδί της παρέας κουνάει την
κούκλα, το «Λάζαρο», ανάλογα με το ρυθμό του τραγουδιού. Ένα άλλο παιδί κρατάει
ένα καλαθάκι, όπου οι νοικοκυρές βάζουν μέσα τα φιλέματα. Αυτά μπορεί να είναι
αβγά, κουλούρια ή και χρήματα. ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΩΝ ΛΑΖΑΡΙΝΩΝ- καταγραφή από την
αείμνηστη ΔΟΜΝΑ ΣΑΜΙΟΥ
ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΠΡΙΛΙΟ
- «O Απρίλης με τα λουλούδια και ο Μάης με τα ρόδα».
- «Ο Μάης έχει το όνομα και ο Απρίλης τα λουλούδια».
- «Ο Απρίλης έχει την δροσιά και ο Μάης τα λουλούδια».
- «Αν κάνει ο Μάρτης δυο νερά κι ο Απρίλης άλλο ένα, χαρά σε κείνο το ζευγά που ‘χει πολλά σπαρμένα».
- «Και τ’ Απριλιού τις δεκαχτώ, πέρδικα ψόφησε στ’ αβγό»
- «Των καλών ναυτών οι γυναίκες, τον Απριλομά χηρεύουν».
- «Αν ρίξει Απρίλης τρεις βροχές κι ο Μάης άλλες δύο, να δεις σταφύλια σαν παιδιά και πίτες σαν αλώνια».
- «Αλί στα Μαρτοκλάδευτα και τ’ Απριλοσκαμένα» [δηλ. Το Μάρτη δεν πρέπει να γίνεται κλάδεμα και τον Απρίλη δεν πρέπει να σκάβουμε τη γη]
- «Αν βρέξει ο Απρίλης δυο νερά κι ο Μάης άλλο ένα τότε τ’ αμπελοχώραφα χαίρονται τα καημένα».
- «Αν βρέξει ο Μάρτης δυο νερά κι ο Απρίλης πέντε-δέκα, να ιδείς το κοντοκρίθαρο πώς στρίβει το μουστάκι, να ιδείς και τις αρχόντισσες πώς ψιλοκρισαρίζουν, να ιδείς και την φτωχολογιά πώς ψιλοκοσκινάει».
- «Αν κάνει ο Μάρτης τρία νερά κι ο Απρίλης άλλα δύο, να δεις του Μάρτη τα κουκιά, τ' Απρίλη τα σιταράκια, να δεις το γέρο- Κρίθαρο πώς τρέφει τη μουστάκα».
- «Απρίλης έχει τα χάδια κι ο Μάρτης τα δαυλιά».
- «Απρίλης φέρνει την δροσιά, φέρνει και τα λουλούδια».
- «Απρίλης, Μάης, κοντά ειν' το θέρος».
- «Και τ' Απριλιού ταις δεκοχτώ, πέρδικα ψόφησε στ' αυγό» [δηλ. απ' το κρύο]
- «Ο Απρίλης ο γρίλλης, ο Μάης ο πολυψωμάς». [δηλ. το μήνα Απρίλιο οι γεωργοί έχουν λίγες αγροτικές εργασίες ενώ τον Μάιο έχουν πολλές και χρειάζονται πολλά ψωμιά για τους εργάτες]
- «Σαν ρίξει ο Μάρτης μια βροχή κι Απρίλης άλλη μία, να δεις κουλούρες στρογγυλές και πίττες σαν αλώνι».
- «Τον Απρίλη και το Μάη κατά τόπους τα νερά».
- «Του Απρίλη η βροχή, κάθε σταγόνα και φλουρί».
- «Του Απρίλη η βροχή, κάθε στάλα και φλουρί».
- «Του Μάρτη ξύλα φύλαγε, μην κάψεις τα παλούκια, και τ' Απριλιού τις δεκοχτώ, μην κάψεις τα καρούλια (του αργαλειού)».
- «Των καλών ναυτών τα ταίρια τον Απριλομάη χηρεύουν».
- «Ως τ’ Απριλιού τις δεκαοχτώ να’ χεις τα μάτια σου ανοιχτά. Περάσανε οι δεκαοχτώ, άραξε πάνω σ’ ένα αυγό» [δηλ. Οι γεωργοί ανησυχούν για τον καιρό μέχρι τις 18 Απριλίου]
ΠΗΓΕΣ:
